İşyerini kapatırken demirbaşları satmak: fatura, yazar kasa ve POS

Demirbaş satılır mı, kapanışta ne olur?

Evet, demirbaşı satabilir, başka bir işletmeye devredebilir ya da hurdaya ayırabilirsin; vergi açısından sonucu, satışı işi bırakmadan önce mi sonra mı yaptığın belirler. Demirbaş, işletmenin kayıtlarında yer alan ve birden fazla yıl kullanılan masa, sandalye, raf, tezgâh, soğutucu, bilgisayar gibi varlıklardır. Bu yüzden ev eşyası satışından farklı olarak her satışın bir belgesi ve bir muhasebe kaydı olur.

Bu yazı kapanışın vergi ve belge tarafını anlatıyor. Eşyayı toplu satmak için takvim, söküm ve teslim planına ofis ve işyeri kapatma sayfasından bakabilirsin. Kişisel eşya satışındaki vergi kurallarını ise ikinci el eşya satışında vergi rehberinde ayrıca ele aldık.

İşi bırakmadan önce satarsan vergi nasıl işler?

İşletmen faalken yaptığın demirbaş satışı ticari faaliyetinin bir parçasıdır. Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 80. maddesinin son fıkrasına göre faaliyetine devam eden bir işletmenin amortismana tabi varlıklarını elden çıkarmasından doğan kazanç ticari kazanç sayılır. Yani satıştan doğan kâr ya da zarar, işletmenin o yılki kazanç hesabına girer.

Satışı faturayla belgelersin. Vergi Usul Kanunu'nun 232. maddesi tüccarlara ve kazancı basit usulde belirlenen esnafa fatura verme zorunluluğu getirir. 230. madde faturada bulunması gereken bilgileri sayar, 231. madde ise faturanın kural olarak malın tesliminden itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenmesini ister. Alıcı demirbaşı kendi aracıyla götürüyorsa, 230. maddeye göre taşıma için sevk irsaliyesini alıcı düzenler.

KDV tarafı işletmenin türüne göre değişir:

• Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 1. maddesine göre ticari faaliyet çerçevesinde yapılan teslimler KDV'ye tabidir; gerçek usulde vergilendirilen bir işletme demirbaş satışında faturaya KDV ekler.
• Aynı kanunun 17. maddesinin 4/a bendi, vergiden muaf esnaf ile kazancı basit usulde belirlenen mükelleflerin teslimlerini KDV'den istisna tutar.

Uygulanacak KDV oranını ve demirbaşın kayıtlardan nasıl düşüleceğini mali müşavirine sor. Fatura için alıcının unvanını, vergi dairesini ve vergi numarasını satıştan önce iste.

İşi bıraktıktan sonra kalan demirbaşı satarsan ne olur?

İşi bıraktıktan sonra elinde kalan demirbaşı satarsan kazanç artık ticari kazanç değil, değer artışı kazancı olarak vergilendirilir. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın Şubat 2025 tarihli Diğer Kazanç ve İratların Vergilendirilmesi Rehberi bunu Vergi Usul Kanunu'nun 161. maddesine dayanarak açıklıyor; dayanak, Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 80. maddesinde sayılan "faaliyeti durdurulan bir işletmenin kısmen veya tamamen elden çıkarılması" hâlidir.

Rehbere göre bu hesapta amortismana tabi bir varlığın maliyet bedeli yerine, amortismanlar düşüldükten sonra kalan net değeri esas alınır. 161. madde işi bırakmayı, vergiye tabi olmayı gerektiren işlemlerin tamamen durması ve sona ermesi olarak tanımlar; işlerin geçici bir süre durdurulması işi bırakma sayılmaz.

Demirbaşı eve götürmek de satış sayılır mı?

KDV açısından teslim sayılabilir; işletmenin malını kendi kullanımın için çekmek, kanunda teslim hâlleri arasında yer alır. Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 3. maddesinin (a) bendine göre vergiye tabi malların, vergiye tabi işlemler dışındaki amaçlarla işletmeden çekilmesi teslim hükmündedir. KDV Genel Uygulama Tebliği, ticaretini yaptığı dayanıklı tüketim mallarını şahsi ihtiyacı için işletmeden çeken bir mükellefi örnek verir ve işletmeden çekilen değerlerin emsal bedeliyle değerlendirilmesi gerektiğini söyler.

Ofisteki buzdolabını, kahve makinesini ya da dizüstü bilgisayarı eve götürmeyi düşünüyorsan bunu satış listesindeki diğer kalemler gibi mali müşavirinle konuş. Bilgisayarları satmadan ya da eve götürmeden önce müşteri ve çalışan verilerini silmeyi unutma; adımları telefon ve bilgisayar satmadan önce yazısında bulabilirsin.

İşi bırakma bildirimi ne zaman yapılır?

İşi bıraktığın tarihten itibaren bir ay içinde vergi dairesine bildirmen gerekir. Vergi Usul Kanunu'nun 160. maddesi işi bırakan mükellefin bunu vergi dairesine bildirmesini zorunlu tutar; 168. madde ise işi bırakma bildiriminin olayın olduğu tarihten itibaren bir ay içinde yapılacağını söyler.

Demirbaş satışlarını bu takvime göre planla. Hangi kalemi kapanıştan önce faturalayacağına, hangisini sonraya bırakacağına mali müşavirinle birlikte karar vermek iki farklı vergi sonucunu karıştırmanı önler.

Yazar kasaya (ÖKC) ne olur?

Yeni nesil yazar kasa, yani yeni nesil ödeme kaydedici cihaz (YN ÖKC), ya başka bir mükellefe devredilir ya da hurdaya ayrılır; iki işlem de cihazın üreticisine ait yetkili servis aracılığıyla yapılır. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın YN ÖKC sık sorulan sorular sayfası adımları şöyle açıklıyor:

GİB'e göre YN ÖKC'nin alımı, devri ve hurdaya ayrılması için vergi dairesine gitme zorunluluğu 25 Aralık 2015'ten itibaren kaldırıldı. Eski nesil cihazların devri ise mümkün değil: 30 Aralık 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 557 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, bunların 1 Temmuz 2024'e kadar yeni nesil cihazlarla değiştirilmesini zorunlu tuttu.

"2 el yazar kasa alan yerler" diye arıyorsan bu kuralı akılda tut: cihaz ancak YN ÖKC kullanmak zorunda olan bir mükellefe ve yetkili servis üzerinden geçebilir. Bu yüzden yazar kasayı mobilya ve ekipmanla birlikte toplu satış listesine koyma; önce yetkili servisle konuş.

POS cihazı ne olur?

Bankanın verdiği POS cihazını satamazsın; cihaz bankaya aittir ve üye işyeri anlaşması sona ererken bankaya iade edilir. GİB de açıklamalarında bu cihazlardan "banka vb. kuruluşlara ait EFT-POS cihazları" diye söz ediyor. İade yöntemi bankadan bankaya değişir: örneğin İş Bankası'nın üye işyeri destek sayfasına göre talep şubeye iletiliyor, hizmet firması cihazı işyerinden yazılı servis formu karşılığında alıyor. Cihazı teslim ettiğin belgeyi sakla.

Kart okuyucusu yazar kasanın içinde olan cihazlar farklıdır. GİB'e göre EFT-POS özellikli YN ÖKC, POS ve yazar kasayı tek cihazda barındırır ve iki kısmın birlikte kullanılması zorunludur. Bu cihaz bir yazar kasa olduğu için devri ya da hurdaya ayrılması yukarıdaki gibi yetkili servisle yapılır. Cihazın mülkiyetini ve bankayla anlaşmanın nasıl sona ereceğini üye işyeri sözleşmenden kontrol et.

Kapanış için sıralı kontrol listesi

1. Mali müşavirinden kayıtlardaki demirbaş listesini iste ve kapanış takvimini birlikte çıkar.
2. Satılacak her kalemi bu listeyle eşleştir; kiralık ya da tedarikçiye ait cihazları ayır.
3. İşi bırakmadan önce satacağın demirbaşı alıcının vergi bilgileriyle faturala.
4. Yazar kasa için yetkili servise başvur: devir, hurda ya da kapalı statü.
5. POS cihazını bankana iade et ve teslim belgesini al.
6. İşi bırakma bildirimini bir ay içinde yap ya da mali müşavirine yaptır.
7. Faturaları, servis tutanaklarını ve iade belgelerini kapanıştan sonra da sakla.

Ofis mobilyası, restoran ve kafe ekipmanı, dükkân ve mağaza ekipmanı ya da kuaför ve salon ekipmanı için tek talep bırakabilirsin. Çok kalemli talepler bölgendeki en fazla 3 alıcıya iletilir; alıcı ağı İstanbul'dan başlayarak genişliyor. Alıcı ekipmanı yerinde görür, fiyatı kesinleştirir ve ödemeyi yapar; faturalama seninle alıcı arasındadır, site satışa taraf olmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumun için mali müşavire danış.