İkinci el eşya satarken sözleşme ve teslim tutanağı nasıl hazırlanır?

İkinci el eşya satışında sözleşme zorunlu mu?

Hayır; iki kişi arasında ikinci el eşya satmak için yazılı bir sözleşme yapman gerekmez. Türk Borçlar Kanunu'nun 12. maddesi açıktır: "Sözleşmelerin geçerliliği, kanunda aksi öngörülmedikçe, hiçbir şekle bağlı değildir." Kanun resmî şekil şartını taşınmaz satışı için koyar (md. 237); koltuk, buzdolabı ya da telefon gibi taşınır eşya için böyle bir şart yoktur. Araç satışı ayrı kurallara bağlı olduğu için bu yazının konusu değil.

Kanunun 207. maddesine göre satış sözleşmesinde satıcı eşyanın zilyetliğini ve mülkiyetini alıcıya devretmeyi, alıcı da bedeli ödemeyi üstlenir. Aksi kararlaştırılmadıkça iki taraf borcunu aynı anda yerine getirir. Pratikte bu, ödemenin ve teslimin aynı anda yapılması demektir.

Yazılı bir belge neden işine yarar?

Tutanak, sonradan bir anlaşmazlık çıkarsa neyin, hangi durumda ve kaça satıldığını kanıtlar. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 200. maddesine göre değeri kanundaki sınırı aşan hukuki işlemler senetle ispat edilir; tanık yeterli olmaz. Bu sınır, kanunun ek 1. maddesi gereği her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve işlemin yapıldığı tarihteki tutar esas alınır. İki tarafın imzaladığı bir tutanak, böyle bir durumda elindeki yazılı delildir.

Teslim anını yazmanın da bir nedeni var. Türk Borçlar Kanunu'nun 208. maddesine göre taşınır satışlarında eşyanın yararı ve hasarı, kanundaki ayrık hâller dışında, zilyetlik alıcıya geçene kadar satıcıya aittir. Merdivenden indirilirken çizilen bir buzdolabında tartışma çıkmaması için teslimin hangi saatte ve nerede yapıldığını not etmek işe yarar.

Satıcı olarak ayıptan sorumlu musun?

Kural olarak evet; ama alıcının bildiği kusurlardan sorumlu değilsin. Türk Borçlar Kanunu'nun 219. maddesine göre satıcı, bildirdiği nitelikler eşyada yoksa ve eşyanın değerini ya da yararını önemli ölçüde azaltan bir ayıp varsa, bunu bilmese bile sorumludur. Diğer maddeler bu sorumluluğun sınırlarını çizer:

Tüketici kanunu, iki birey arasındaki satışa genel olarak uygulanmaz. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 3. maddesi satıcıyı, ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan kişi olarak tanımlar. Kendi eşyasını satan bir birey bu tanıma girmediği için iki kişi arasındaki satışta Türk Borçlar Kanunu'nun hükümleri geçerlidir.

Doldurulabilir teslim tutanağı örneği

Aşağıdaki örneği yazdırıp ya da bir kâğıda aynen geçirip doldurabilirsin. Boş bırakılan satırları çiz, iki nüsha hazırla, her taraf bir nüshayı alsın.

İkinci el eşya satış ve teslim tutanağı

Taraflar şunları beyan eder:

1. Satıcı, eşyanın kendisine ait olduğunu ve eşya üzerinde başkasına ait bir hak bulunmadığını beyan eder.
2. Alıcı, eşyayı teslimden önce inceledi ve yukarıda yazılan kusurları bilerek satın aldı.
3. Eşya, yukarıda yazılan durumuyla ve birlikte sayılan parçalarla teslim edildi.
4. Satış bedelinin tamamı ödendi; satıcı bedeli aldığını, alıcı eşyayı teslim aldığını kabul eder.

Havaleyle ödemede 4. maddeyi, parayı kendi banka uygulamanda gördükten sonra imzala. Kimlik numarası yazmak zorunlu değildir; kimliğinin fotoğrafını tanımadığın birine gönderme.

Telefon ve bilgisayar satarken nelere dikkat etmelisin?

Telefon, tablet ya da bilgisayar satarken tutanağa IMEI ve seri numarasını yaz; bu numara cihazı kesin olarak tanımlar. IMEI numarasını telefonun arama ekranına *#06# yazarak öğrenebilirsin. e-Devlet'te Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu iş birliğiyle sunulan IMEI Sorgulama hizmeti, cihazın yasal yollarla getirilip getirilmediğini ve kayıp ya da çalıntı kaydı olup olmadığını gösterir. Alıcı bu sorguyu teslimden önce yapmak isteyebilir.

Cihazı teslim etmeden önce yedeğini al, hesaplarından çık ve fabrika ayarlarına döndür; adımları telefon ve bilgisayar satmadan önce yazısında anlattık. Cihaza özgü satış önerileri için cep telefonu ve bilgisayar ve laptop sayfalarına bakabilirsin.

Beyaz eşya satarken tutanağa ne eklenir?

Beyaz eşyada model ve seri numarasını cihazın etiketinden aynen geçir, cihazın teslim sırasında çalışır durumda görülüp görülmediğini not et. Etiket buzdolabında çoğu zaman iç yan duvarda, çamaşır makinesinde ise genellikle kapak çevresinde ya da arka panelde bulunur. Su ya da gaz bağlantısı olan cihazlarda sökümü kimin yapacağını tutanağa yaz; doğalgaz bağlantısını yalnızca yetkili kişi sökmeli.

Alıcı bir işletmeyse ayrıca sözleşme gerekir mi?

Genellikle gerekmez; işletme alımı kendi belgeleriyle kayda geçirir. Vergi Usul Kanunu'nun 234. maddesine göre tüccarlar ve basit usuldeki esnaf, belge düzenleme zorunluluğu olmayan kişilerden aldıkları mal için bir gider pusulası düzenler, satıcıya imzalatır ve bir nüshasını ona verir. Bu belgenin vergi tarafını ikinci el eşya satışında vergi rehberinde anlattık. İstanbul'da ayrıca valilik kararı gereği alım-satım belgesi düzenlenir; hangi bilgilerin istendiğini güvenli satış rehberinde bulabilirsin.

İmzalamadan önce belgede eşyanın cinsinin, adedinin ve bedelin doğru yazıldığına bak. Bilinen kusurları sözlü olarak söylediysen bunların belgeye de geçmesini iste.

Sözleşmeye damga vergisi gerekir mi?

İki kişi arasındaki, ticari olmayan bir satış için düzenlenen sözleşme damga vergisinden istisnadır. Damga Vergisi Kanunu'na 2004'te eklenen (2) sayılı tablo IV-34 hükmü, ticari, zirai veya mesleki faaliyetlere ilişkin olmayan ve gerçek kişiler arasında düzenlenen sözleşmeleri istisna tutar. Kâğıt resmî bir daireye ya da notere verilirse vergi o tarihte doğar ve kâğıdı ibraz eden öder. Alıcı bir işletmeyse istisnanın koşulu sağlanmayabilir; bu durumda mali müşavire sor.

ikincielesya.com.tr üzerinden bıraktığın taleplerde de satış seninle alıcı arasında olur ve tutanağı alıcıyla birlikte imzalarsın. Site satışa taraf olmaz, eşya bedeline aracılık etmez ve satıcıdan hiçbir ücret istemez.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumun için avukata danış.