Eski ve antika daktiloyu kim alır?
Antika daktiloyu en çok üç tür alıcı alır: antikacılar, büro makinesi onarımından anlayan tamirciler ve koleksiyoncular. Antikacı makineye dönemine ve görünümüne göre bakar; tamirci ise onu temizleyip ayarlayarak yeniden yazar hâle getirmek ister. Bu yüzden çalışmayan ama parçaları eksiksiz bir daktilo da çoğu zaman alıcı bulur. Bu sayfa elle çalışan mekanik daktiloları, çantalı portatif modelleri ve elektrikli daktiloları kapsar.
İstanbul'da antika daktilo alan yerleri tek tek aramak yerine makinenin markasını, çalışıp çalışmadığını ve ilçeni yazarak ücretsiz talep bırakabilirsin. Tek ürünlük talebin bölgendeki en fazla 2 alıcıya iletilir; alıcı seni arar, daktiloyu yerinde dener ve teklifini verir. Aynı evden lambalı radyo ya da gramofon da çıktıysa eski radyo ve gramofon sayfasına, diğer eski parçalar için antika eşya sayfasına bak.
Alıcı eski bir daktiloda neye bakar?
Alıcı önce makinenin yazıp yazmadığına bakar. Her tuşa bastığında harf kolunun kâğıda vurması, şaryonun, yani kâğıdı taşıyan üst arabanın her vuruşta bir adım ilerlemesi ve satır sonunda kolla geri itilebilmesi gerekir. Takılan ya da birbirine dolanan harf kolları ve sertleşmiş merdane, yani kâğıdın etrafına sarıldığı lastik silindir, onarım masrafı demektir. Kurumuş bir şerit ise sorun sayılmaz; çoğu modelde değiştirilebilen bir sarf malzemesidir.
Ardından klavyeye bakar. Üst harf sırası soldan F harfiyle başlıyorsa makine F klavyelidir; adını bu harften alan düzen, harfleri Türkçedeki kullanım sıklığına göre dizer. Üst sırası Q, W, E, R diye başlayan bir makine ise yurt dışından getirilmiş ya da F klavye yaygınlaşmadan önceki bir dönemden kalmış olabilir. Tuşları Arap harfli, Osmanlıca ya da Arapça yazmak için yapılmış bir makinen varsa bunu talepte ayrıca belirt.
Son olarak markaya ve görünüme bakar. Olympia, Remington, Underwood, Olivetti ya da Erika gibi bir marka adı ve seri numarası, alıcının makinenin dönemini kestirmesine yardım eder. Pası ya da dökülmüş boyayı gizlemek için makineyi satmadan önce boyatma, kromunu zımparalama; eskiliğini arayan alıcı kusurlu da olsa orijinal yüzeyi çoğu zaman yeni boyaya tercih eder.
Mekanik, portatif ve elektrikli daktilo farkı
Elle çalışan mekanik makineyle antikacı ve koleksiyoncu, çalışan elektrikli modelle ise daha çok tamirci ve büro makinesi arayan alıcı ilgilenir. Masaüstü mekanik makineler ağır ve sağlamdır; portatif modeller daha hafiftir ve genellikle kapaklı bir çantayla gelir.
Elektrikli daktilolarda tuş vuruşunu bir motor yapar; bazı elektronik modellerde küçük bir ekran ve bellek de bulunur. Bu makinelerde alıcı motorun ve elektronik kartın çalışmasına bakar. Elektronik modellerin şeridi çoğu zaman modele özgü bir kasettir; elinde yedek kaset varsa makinenin yanına koy ve talepte belirt.
Satmadan önce bilmen gerekenler
Daktilonun mekanizmasına yağ ya da sprey sıkma; yağ tozla birleşip harf kollarının yuvasında birikebilir ve kolların yapışmasına yol açabilir. Temizliği ve ayarı makineyi tanıyan alıcıya ya da bir tamirciye bırakmak daha doğrudur.
Çok eski bir daktilo, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 23. maddesinde sayılan ve mekanik zanaatlarla ilgili etnografik nitelikteki kültür varlıkları arasına girebilir. Kanun'un 24. maddesi bu etnografik eşyanın yurt içinde alımını, satımını ve devrini serbest bırakır; bu serbestliğin koşullarını ve makineyi yurt dışına götürürken uyulacak kuralları antika eşya nasıl satılır rehberinde anlattık. Ödemeyi hesabında görmeden makineyi teslim etme; dikkat edeceğin diğer noktalar güvenli satış rehberinde.
